باغ موزه گیاهشناسی ملی ایران، مجموعه طبیعت جهان (قسمت دوم)

باغ موزه گیاه‌شناسی ملی ایران، از جمله کامل‌ترین مجموعه‌های حفظ و نگهداری از گیاهان مناطق مختلف از جمله گونه‌های در حال انقراض است.

باغ موزه گیاهشناسی ملی ایران، مجموعه طبیعت جهان (قسمت دوم)

باغ‌موزه گیاه‌شناسی ملی که با هدف آشنایی مردم با گونه‌های مختلف گیاهی و حفاظت از گونه‌های در حال انقراض ساخته شده‌است، علاوه بر مجموعه‌های گیاهی بر پایه مناطق رشد آن‌ها،‌دارای مجموعه‌هایی بر پایه خواص و کاربرد گیاهان نیز هست و در این قسمت به معرفی این مجموعه‌ها در این باغ‌موزه خواهیم پرداخت.

کلکسیون‌های موضوعی باغ گیاه شناسی ملی شامل مواردی هستند که در آن، گیاهان بر اساس کاربرد یا گونه‌های خاص در مجموعه‌های مختلف قرار گرفته‌اند. مجموعه‌های موضوعی شامل موارد زیر هستند:

قطعه آموزشی و نمایشی در باغ‌موزه گیاه‌شناسی ملی ایران، حدود ۱/۵ هکتار مساحت دارد و در سال ۱۳۶۸ تاسیس شده است. این مجموعه دارای باغ گیاهان پیازی و غده‌ای گیاهان معطر و علفی، باغ سبزیجات ایرانی، باغ میوه سنتی ایرانی، برکه گیاهان آبزی و همچنین قطعات متعدد جهت آزمایش گیاهان در شرایط مختلف است. بستر آزمایشی برای گیاهان پوششی، آزمایش گیاهان پوششی در خشکی و سایه، آزمایش گیاهان یکساله و خزنده از آن جمله هستند.

در این باغ نمایشی چند نمونه باغچه با مساحت‌های کوچک، طراحی و کشت گردیده که نشان‌دهنده الگویی خاص جهت ایجاد فضای سبز در منازل است. در این بخش، علاوه بر استفاده از گیاهان فرم‌پذیر جهت خلق زیبایی به اشکال مختلف، از پیاده‌روهایی با طرح‌های متنوع و مصالحی از قبیل آجر، سنگ‌لاشه و بلوک‌های چندضلعی‌ سیمانی استفاده شده است.

باغ سیستماتیک که ۸/۴ هکتار مساحت دارد، دارای مجموعه‌ای از گیاهان تیره‌های مختلف با نظمی خاص و متکی بر سیستم‌های طبقه‌بندی است. چیدمان و کاشت گیاهان مختلف در این مجموعه بر اساس سیر تکاملی استوار بوده و ترتیب قرار گرفتن آن‌ها بر اساس قدمت پیدایش گروه‌های گیاهی از کهن به جدید و قرابت بین آن‌هاست.

ارزش آموزشی و تحقیقاتی باغ سیستماتیک به قدری زیاد است که از قرن ۱۸ میلادی (برادران ژوسیو در باغ تریانون فرانسه) در برخی کشورهای پیشرفته، اقدام به تاسیس این قبیل کلکسیون‌ها نمودند. از جمله نتایج به دست آمده از احداث باغ سیستماتیک عباتند از:

۱- استقرار بیش از ۶۰۰ گونه از ۱۰۰ تیره گیاهی

۲- فراهم شدن مکانی برای دانشجویان رشته‌های علوم کشاورزی و علوم گیاهی

۳- فراهم شدن مجموعه‌ای ارزشمند از گونه‌ها و تیره‌های مختلف برای امور آموزشی و تحقیقاتی

۴- امکان بازدید مستمر عموم مردم و آشنایی آن‌ها با گونه‌های گیاهی متعدد و ارزش آن‌ّها در محیط زیست

احداث زیرساخت این بخش که در سال ۱۳۷۳ و به مساحت ۵ هکتار طراحی شده است، به مدت سیزه سال به طول انجامیده است و شامل محوطه سازی، احداث دسترسی و باغراه، تعویض و اصلاح خاک بستر کاشت در کرت‌های زراعی، تغییر فرم زمین، احداث سیستم آبیاری تحت فشار به روش بارانی، ساخت مجموعه گردش آب شامل چشمه، جویبار و برکه و احداث گلخانه و آلاچیق می‌شود. بخشی از مواد گیاهی این بخش مربوط به داخل کشور بوده و بذر و نهال برخی از خارج کشور تهیه شده است.

تنوع زیاد گیاهی در این بخش ،که شامل گیاهان علفی با برخورداری از خواص دارویی، معطر یا کاربری‌های صنعتی است، باعث شده تا یکی از زیباترین و دلنوازترین چشم‌اندازهای باغ گیاه‌شناسی برای بازدیدکنندگان فراهم شود. در این بخش سعی بر این بوده تا فرآیند کاشت و نگهداری گیاهان با منشا طبیعی انجام پذیرد؛ بدین منظور مجموعه کرت‌های مزرعه گیاهان دارویی با الهام از شکل دستگاه تقطیر طراحی شده و آبی که به صورت چشمه از دل زمین می‌جوشد، از طریق جویباری از بین گیاهان گذر کرده و به برکه‌ای منتهی می‌شود که مکان کاشت گیاهان دارویی آبزی است. گونه‌های استقرار یافته در این بخش از ۹۰ تیره مختلف هستند.

علاوه بر آن،عناصر تزئینی دیگری مانند پل عابر بر روی نهر در جوار نیلوفر‌های آبی، در ترکیب با ماهیان قرمز داخل برکه و شکوفه‌ها و گل‌های رنگارنگی که هوا را معطر می‌کنند،‌ زیبایی‌های این بخش را دو چندان کرده است.

این مجموعه در ضلع جنوب‌غربی باغ گیاه‌شناسی ملی واقع‌ شده و مساحتی حدود ۱۴ هکتار دارد. در این بخش گونه‌های مختلف درختان و درختچه‌ها و بوته‌ها در نظر گرفته شده که هدف از کاشت آن‌ها، معرفی گونه‌های بومی و غیر بومی و ایجاد بستر مناسبی برای دستیابی به امکانات پژوهشی، آموزشی و تفریحی بوده است.

این مجموعه در سال ۱۳۷۶ و با احداث دو دریاچه، چشمه و برکه که توسط نهری به هم متصل می‌شوند، آغاز شده است. جاده‌ای آسفالته به طول ۷۲۰ متر، باغراهی به طول ۶۴۰۰ متر و با عرض ۲ متر و سه دهنه پل بر روی رودخانه از دیگر جاذبه‌های بصری این بخش هستند. عملیات اجرایی این بخش در سال ۱۳۸۵ پایان یافت.

جنگل ضلع شمالی باغ با مساحت حدود ۲۴ هکتار، جهت استقرار بازدیدکنندگان در محلی مناسب با درختان بلند و سایه‌دار احداث شده است. درخت‌های این بخش شامل چنار، گردو، افرا پلت، کاج، اقاقیا، زربین، ارغوان، داغداغان، لیلکی، انار وحشی، ختمی درختی، زبان‌ گنجشک، سپیدار و انواع درختچه‌ها از جمله ژاپنی، توری، پیچ اناری، یاس زرد و غیره هستند. این بخش توسط باغ میوه و دریاچه ذخیره آب به دو قسمت جنگل و گردشگاه تقسیم شده است که مساحت آن‌ها به ترتیب ۱۰ و ۱۴ هکتار است. سیستم آبیاری در قسمت جنگل به صورت قطره‌ای و در قسمت گردشگاه به صورت بارانی است.

در این مجموعه همچنین آلاچیق، رستوران و سرویس بهداشتی جهت رفاه حال بازدیدکنندگان قرار داده شده است. تعداد ۴ آلاچیق که با فاصله ۵۰ تا ۷۰ متری نسبت به هم احداث شده‌اند، دارای پلان ۸ ضلعی نامنظم، سقف شیب‌دار و نورگیری به سبک کلاه‌فرنگی هستند.

جنگل این مجموعه در سال ۱۳۵۳ با کاشت بیش از ۳۰ گونه درخت و درختچه احداث گردیده و جاده‌ای به طول ۳۰۰ متر آن را به دو بخش غربی و شرقی تقسیم می‌کند. در بخش شرقی مجموعه‌های ورزشی شامل زمین فوتبال و زمین والیبال جهت استفاده کارمندان احداث شده است.

 

منبع : کجارو